Użytkownik

Zaloguj

Zarejestruj

Sekcje

APPLiA POLSKA

Ekoprojekt to nie prawo do naprawy – wymogi szczegółowe

Ekoprojekt to nie prawo do naprawy

Radosław Maj kierownik projektów, związek producentów AGD APPLiA Polska

Od co najmniej 15 lat producenci i importerzy sprzętu elektrycznego podlegają pod szereg przepisów, których głównym zadaniem jest ograniczenie jego wpływu na środowisko. W zasadzie regulują one już każdy etap „życia” produktu – od projektu przez sprzedaż, użytkowanie po recykling. 

Mowa o przez wielu znanych, przez innych kojarzonych skrótach nazw dyrektyw i rozporządzeń unijnych, takich jak choćby ErP, ELD, FMC, RoHS, REACH czy WEEE. Jedynym fragmentem, który do tej pory był „nieuregulowany”, pozostawały serwis i naprawa. Wraz z publikacją nowych unijnych rozporządzeń, zaplanowaną na 5 grudnia, producenci otrzymają „pod choinkę” nowe środowiskowe wymogi także w tym zakresie. Wejdą one w życie dokładnie po 20 dniach, czyli 25 grudnia tego roku. Zmianę niesłusznie okrzyknięto „prawem do naprawy”, gdyż to bardzo mylące określenie, bo jedynym miejscem, gdzie mowa jest o takim prawie, z punktu widzenia konsumenta, pozostaje nadal Kodeks cywilny i zasada rękojmi (prawo do usunięcia wady). W ten sposób nazwano fragment wymogów, które wdrożone zostaną niebawem wraz z innymi wymaganiami tzw. ekoprojektu, dotyczący części zamiennych. Fachowo zmiany nazwano niezbyt zrozumiałym terminem – wymogi „zasobooszczęności”. Należy jednak zaznaczyć, że od teraz cześć produktów AGD podlegających pod zmianę będzie szczycić się mianem sprzętu w pełni realizującego gospodarkę obiegu zamkniętego, czyli wzorcowego modelu powiązania produkcji z ekologią, w którym na każdym etapie „życia” produktu kładzie się nacisk na ograniczenie zużycia surowców. 

Oszczędności z ekoprojektu – energia pierwotna /TWh/

Oszczędności z ekoprojektu

Co daje ekoprojektowanie?

Unia wytworzyła szereg instrumentów legislacyjnych, które realizują cele polityki energetycznej i klimatycznej. Ich nadrzędnym zadaniem jest osiągnięcie poziomu redukcji energii i emisji CO2 o 20 proc. w roku 2020. Zdecydowanie najskuteczniejszymi w realizacji tych celów są dwa narzędzia:

  • unijne przepisy ramowe o ekoprojektowaniu urządzeń związanych z energią (dyrektywa nr 2009/125/ WE, która dotyczy większości elektrycznych urządzeń konsumenckich oraz kilku grup produktów przemysłowych);
  • unijne przepisy ramowe o etykietowaniu urządzeń (rozporządzenie nr 2017/1369).

Tylko te dwie regulacje zrealizują do roku 2020 dokładnie 50 proc. wspomnianego unijnego targetu, czyli 1200 TWh energii końcowej rocznie, w tym 480 TWh prądu. To prawie trzykrotność rocznego zużycia energii elektrycznej w Polsce.

Zdecydowana większość przytoczonych oszczędności przypada jednak na ekoprojektowanie, które wprowadziło wymogi dotyczące maksymalnego zużycia energii dla 25 grup produktowych oraz maksymalnego zużycia w trybie c zuwania dla większości urządzeń elektrycznych. Wszystkie te wymogi powstały w latach i 2008–2016 i można nazwać je pierwszą generacją wymogów ekoprojektu.

W praktyce Komisja Europejska ustala je poprzez specjalne rozporządzenia wykonawcze dla urządzeń z zakresu oświetlenia, AGD, klimatyzacji, kotłów, grzejników, RTV, IT, narzędzi przemysłowych oraz komponentów (silniki, wentylatory, zasilacze). W roku 2019 Komisja Europejska zatwierdziła kolejną, drugą generację wymogów ekoprojektu dla 10 z obecnie uregulowanych 25 grup produktowych. Przewidziana oszczędność energii jest już znacznie skromniejsza – 167 TWh do 2030 r. (14 proc. w porównaniu ze starymi wymogami). Jednak nowych obowiązków jest tym razem znacznie więcej, bo poza energią przepisy regulują kolejne aspekty, w tym parametry wydajnościowe, informacyjne oraz bardzo medialne, dotyczące części zamiennych. 

Oszczędności z ekoprojektu – energia pierwotna /TWh/

Oszczędności z ekoprojektu – energia pierwotna /TWh/

Od kiedy i kogo to dotyczy?

Przepisy, których publikację przewidziano na grudzień tego roku, dotyczą następujących grup produktowych (w nawiasie podane są terminy wejścia w życie pierwszej oraz drugiej serii wymogów dla danej grupy):

  • lodówki (1 III 2021 r., 1 III 2023 r.);
  • lodówki z funkcją sprzedaży bezpośredniej (np. lodówki w supermarketach, automaty z zimnymi napojami) (1 III 2021 r., 1 III 2023 r.);
  • pralki i pralkosuszarki (1 III 2021 r., 1 III 2023 r.);
  • zmywarki (1 III 2021 r., 1 III 2023 r.);
  • wyświetlacze elektroniczne pow. 100 cm2 powierzchni, w tym telewizory i monitory (1 III 2021 r., 1 III 2023 r.);
  • źródła światła i oddzielne urządzenia sterujące (1 IX 2021 r., 1 IX 2023 r.);
  • ładowarki zewnętrzne do 250W, obsługujące małe AGD, RTV, hi-fi, ITC, zabawki i sprzęt sportowy (1 IV 2020 r.);
  • silniki elektryczne (1 VII 2021 r., 1 VII 2023 r.);
  • transformatory (pow. 1 kVA / 50 Hz) (1 VII 2021 r.);
  • sprzęt spawalniczy (1 I 2021 r., 1 I 2023 r.).

Producent lub importer wprowadzający po raz pierwszy na rynek unijny powyższe urządzenia będzie musiał spełnić nowe obowiązki od roku 2021 oraz kolejne od 2023 r. (kolejny etap podnoszenia parametrów wydajnościowych). 

Od kiedy i kogo

Co się zmienia?

Obowiązków do spełnienia jest bardzo dużo i zostaną one opisane przy podziale na grupy produktowe w tym i kolejnym artykule.

Tym, co wyróżnia obecne regulacje, jest dodanie wspomnianych zapisów dotyczących części zamiennych. W zasadzie identyczne zapisy wprowadza się dla 6 z 10 omawianych grupa. Pozostałe cztery, których nie będą one dotyczyły, to źródła światła, ładowarki, transformatory oraz silniki. 

Dostępność części zamiennych

Producenci, importerzy lub upoważnieni przedstawiciele zajmujący się wprowadzaniem na rynek jednej z wymienionych sześciu grup produktowych będą musieli udostępnić profesjonalnym serwisom naprawczym określone części zamienne przez okres co najmniej 7 lat od momentu wprowadzenia ostatniego egzemplarza danego modelu do obrotu. W wypadku pralek to nawet 10 lat. Ich minimalna lista jest określona dla każdej z grup produktowych. Dla przykładu, w wypadku wyświetlaczy i TV są to co najmniej zasilacz wewnętrzny, elementy do połączenia ze sprzętem zewnętrznym (przewód, antena, USB, DVD i Blu-Ray), kondensatory, baterie i akumulatory, moduł DVD/Blu-Ray w stosownych przypadkach oraz moduł HD/SSD.

Druga lista części zamiennych dotyczy komponentów i akcesoriów, których wymiana nie wpływa na bezpieczeństwo użytkowania samego urządzenia, dzięki czemu mogą być wymieniane przez konsumentów. Dostępność tych części powinna być zapewniona przez od 7 do 10 lat od zakończenia produkcji modelu, na przykład dla telewizorów są to zasilacz zewnętrzny i pilot.

Części z pierwszej listy powinny być udostępniane serwisom dwa lata po wprowadzeniu modelu na rynek, a więc najwcześniej obowiązek ten dotknie producentów i importerów od 1 marca 2023 r. Części dla konsumentów będą musiały być udostępniane z wejściem przepisów w życie, czyli od marca 2021 r. 

Dostęp do informacji dotyczących napraw i konserwacji

Producenci oraz importerzy będą mieli obowiązek udostępniać serwisom profesjonalnym także informacje zawierające m.in.:

  • plan demontażu lub widok w rozłożeniu na części;
  • wykaz urządzeń niezbędnych do napraw i badań;
  • informacje dotyczące komponentu i diagnostyki (takie jak minimalne i maksymalne teoretyczne wartości pomiarów);
  • schematy okablowania i połączeń;
  • diagnostyczne kody błędów i usterek (w tym kody własne producenta, w stosownych przypadkach) oraz w stosownych przypadkach rekordy danych dotyczących zgłoszonych awarii przechowywane w oprogramowaniu wyświetlacza elektronicznego. 

Procedura udostępniania części i informacji o naprawie

Maksymalny czas dostawy części zamiennych ustalono na 15 dni roboczych od otrzymania zamówienia. Na potrzeby zamawiania części oraz dostępu do informacji o naprawie producent będzie prowadził na swojej stronie internetowej specjalny rejestr. Przed zarejestrowaniem wniosku może zażądać od profesjonalnego serwisu naprawczego wykazania, że ma on kompetencje techniczne oraz ubezpieczenie obejmujące odpowiedzialność z tytułu prowadzonej działalności. Nieprofesjonalna wymiana wielu elementów z przytoczonej listy części zamiennych decyduje o bezpieczeństwie urządzenia u jego użytkownika, dlatego należy się spodziewać skrupulatności producentów w ocenie takich wniosków. Elementem każdego urządzenia mającym pierwszeństwo przed kolejnymi wymogami wydajnościowymi zawsze jest bezpieczeństwo. Zezwolono także na wprowadzenie uzasadnionych opłat za dostęp do informacji dotyczących napraw i konserwacji lub za regularne aktualizacje.

Kolejnym wspólnym wymogiem jest zapewnienie, aby takie części zamienne (wymienione na jednej z dwóch list) można było w ymienić przy użyciu ogólnodostępnych narzędzi, nie powodując trwałego uszkodzenia urządzenia.

Kolejnym obowiązkiem będzie udostępnianie przez co najmniej 8 lat od wprowadzenia do obrotu ostatniego modelu najnowszej dostępnej wersji oprogramowania układowego bezpłatnie lub po niedyskryminującej cenie. Informacje dotyczące minimalnej gwarantowanej dostępności aktualizacji oprogramowania i oprogramowania układowego, dostępności części zamiennych i informacji o naprawie produktów będą musiały być zawarte w karcie produktu dostarczanej wraz z etykietą energetyczną do danej sztuki urządzenia. Pewnym ułatwieniem będzie w tym wypadku rejestr EPREL, w którym producent umieści elektroniczną wersję produktu, unikając w ten sposób konieczności załączania wersji papierowej ze sprzętem. 

Procedura udostępniania części

Zastosowanie wymogów zawartych w rozporządzeniu dla spawarek nr 2019/1784 pozwoli na osiągnięcie szacowanych oszczędności energii wynoszących 1,09 TWh rocznie.

Procedura udostępniania części

Fot. PGN

Procedura udostępniania części

Fot. Power Up

Informacje dla recyklera

Kolejnym elementem wspólnym dla sześciu grup produktowych, już niezwiązanym z naprawą, jest przypomnienie o zapisach z ustawy o zużytym sprzęcie, gdzie wymaga się, aby konstrukcja sprzętu umożliwiała rozebranie na części po zużyciu sprzętu oraz jego recykling. Jednak od teraz informacje w tym zakresie będą musiały być dostępne na ogólnodostępnej stronie internetowej. Do tej pory producenci udostępniali takie informacje recyklerom na żądanie. W tym przypadku obowiązek będzie trwał przez 15 lat od wycofania modelu z produkcji.

Poza wspomnianymi powyżej wspólnymi w ymogami eko - projektu dotyczącymi naprawy urządzeń, wszystkie 10 grup produktowych otrzyma bardzo dużo indywidualnych wymogów, od tzw. performance po oznakowanie i informacje do ujęcia w instrukcjach obsługi.

Źródła światła i osprzęt sterujący

Roczne zużycie energii elektrycznej na terenie Unii przez oświetlenie będące przedmiotem rozporządzenia ekoprojektu to 336 TWh, czyli dwukrotne roczne zużycie prądu w Polsce. To także ponad 12 proc. ogólnego zużycia energii elektrycznej w całej UE.

Opublikowane w grudniu Rozporządzenie Komisji UE nr 2019/2020 z dnia 1 października 2019 r. ustanawiające wymogi dotyczące ekoprojektu dla źródeł światła i oddzielnego osprzętu sterującego uchyla „stare” rozporządzenia (nr 244/2009, nr 245/2009 i nr 1194/2012) w dniem 1 września 2021 r. Z tą samą datą zaczną obowiązywać szczegółowe wymogi dotyczące efektywności energetycznej (zadeklarowane zużycie energii przez źródło światła nie może przekraczać maksymalnej dozwolonej mocy obliczanej zgodnie z wzorami z przepisów), wymogi w zakresie funkcjonalności (m.in. oddawanie barw, jednolitość barw, współczynnik przesuwu fazowego, współczynnik trwałości) oraz wymogi informacyjne do umieszczenia na samym źródle światła lub w widoczny sposób na opakowaniu. Co więcej, konkretne pozycje muszą być umieszczone po tej stronie opakowania, która ma być zwrócona w kierunku potencjalnego nabywcy. Do tego dochodzą informacje, które należy umieścić w sposób widoczny na ogólnodostępnej stronie internetowej producenta, importera lub upoważnionego przedstawiciela. Lista zastosowań wyjątkowych, które wyłączają źródła światła lub osprzęt sterujący spod tych obowiązków, jest długa (załącznik nr 3 rozporządzenia).

Należą do niej m.in. produkty zasilane baterią, w tym latarki, telefony z wbudowaną latarką, zabawki zawierające źródło światła, lampy biurkowe zasilane jedynie bateriami czy solarne lampy ogrodowe.

Co istotne, niektóre wymogi mają również zastosowanie do źródeł światła i osprzętu montowanych do innego produktu. Na potrzeby zgodności i weryfikacji zgodności z wymogami rozporządzenia pomiary i obliczenia wykonuje się przy użyciu zharmonizowanych norm, których numery referencyjne zostaną opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.

Sprzęt spawalniczy do użytku profesjonalnego

Nową grupą włączoną w regulacje ekoprojektu jest sprzęt spawalniczy. Szacuje się, że do 2030 r. wymogi zawarte w rozporządzeniu dla spawarek nr 2019/1784 przyczynią się do osiągnięcia rocznych oszczędności energii w wysokości 1,09 TWh przy prognozowanym zużyciu 6 TWh w razie braku działań.

Przepisy mają zastosowanie do elektrycznych urządzeń spawalniczych typu B2B (a więc do użytku profesjonalnego) sprzedawanych w UE, wykorzystywanych m.in. w budownictwie, energetyce czy transporcie. Zaliczono do nich produkty stacjonarne lub przenośne używane do ręcznego, automatycznego lub półautomatycznego spawania oraz lutowania. 

Sprzęt spawalniczy

Zasilacze zewnętrzne, do 250 W

Kolejną grupą, która otrzymała nowe przepisy, są zasilacze zewnętrzne, zwane potocznie ładowarkami. Wymogi wprowadzone Rozporządzeniem Komisji (UE) nr 2019/1782 zaczną obowiązywać najwcześniej ze wszystkich 10 grup produktowych, bo już 1 kwietnia 2020 r. Urządzenie należy zaliczyć do tej kategorii, jeżeli spełnia ono jednocześnie sześć poniższych kryteriów:

  • jest zaprojektowane do przetwarzania prądu przemiennego pobieranego z sieci zasilającej na co najmniej jedno niższe napięcie wyjściowe prądu stałego lub przemiennego;
  • jest używane z co najmniej jednym oddzielnym urządzeniem, które stanowi odbiornik podstawowy;
  • jest umieszczone w obudowie fizycznie oddzielnej od urządzenia lub urządzeń, które stanowią odbiornik podstawowy;
  • jest połączone z urządzeniem lub urządzeniami, które stanowią odbiornik podstawowy, za pomocą rozłączanych lub stałych połączeń elektrycznych typu wtyk-gniazdo, kabli, przewodów połączeniowych lub innego rodzaju przewodów instalacji elektrycznej;
  • ma znamionową moc wyjściową nieprzekraczającą 250 watów;
  • jest używane z elektrycznymi i elektronicznymi urządzeniami gospodarstwa domowego i wyposażenia biurowego wymienionymi w załączniku nr I rozporządzenia dotyczącego zasilaczy.

Od 1 kwietnia 2020 r. sprzęt ten musi spełniać wymogi maksymalnego zużycia energii w stanie bez obciążenia oraz minimalnej średniej sprawności podczas pracy określone w załączniku nr 2 wspomnianego rozporządzenia.

Sprawność czynna to średnia wydajność, gdy zasilacz jest podłączony do urządzenia, na przykład laptopa, gdy jest ono używane. Pobór mocy bez obciążenia to energia pobierana, gdy zasilacz jest podłączony do gniazdka elektrycznego, ale nie jest podłączony do urządzenia.

Do tego dochodzą nowe elementy informacyjne do umieszczenia na tabliczce znamionowej, w dokumentacji technicznej oraz w instrukcji obsługi. 1 kwietnia 2020 r. nowe przepisy anulują stare rozporządzenie w sprawie ekoprojektu dla ładowarek nr 278/2009.

Silniki elektryczne i układy regulacji

Systemy napędzane silnikami elektrycznymi zużywają około połowy energii elektrycznej produkowanej w Unii. Stare rozporządzenie ekoprojektu dla silników nr 640/2009 pozwoli zaoszczędzić do roku 2030 aż 102 TWh energii rocznie. Nowe rozporządzenie dla silników i układów bezstopniowej regulacji 2019/1781, które z dniem 1 lipca 2021 r. je zastąpi, pozwoli na dodatkowe 10 TWh rocznych oszczędności.

Oprócz objętych do tej pory regulacjami silników indukcyjnych jednobiegowych oraz trójfazowych 50 Hz lub 50/60 Hz przepisy będą dotyczyły także kilku silników indukcyjnych, które wcześniej nie były objęte regulacjami, w tym mniejsze silniki (od 120 W do 750 W), większe silniki (od 375 kW do 1000 kW), silniki 8-biegunowe 60 Hz i silniki jednofazowe (te ostatnie dopiero od lipca 2023 r.). Poziom wymagań wzrośnie, ponieważ silniki trójfazowe o mocy znamionowej między 0,75 kW a 1000 kW muszą osiągnąć poziom IE3 do lipca 2021 r. Silniki o mocy od 75 kW do 200 kW muszą spełniać wymagania poziomu IE4 od lipca 2024 r. 

Transformatory o minimalnej mocy 1 kVA

Nowe rozporządzenie dla transofmatorów nr 2019/1783 ustanawia wymogi dotyczące ekoprojektu odnośnie do wprowadzania do obrotu lub oddawania do użytku transformatorów elektroenergetycznych o minimalnej mocy znamionowej wynoszącej 1 kVA wykorzystywanych w sieciach przesyłu i dystrybucji energii elektrycznej 50 Hz lub do zastosowań przemysłowych. Wszystkie transformatory elektroenergetyczne średniej i dużej mocy, niezależnie od tego, kiedy zostały po raz pierwszy wprowadzone do obrotu lub oddane do użytku, muszą być poddawane ponownej ocenie zgodności z nowymi wymogami, jeżeli będzie miała miejsce wymiana rdzenia lub jego części oraz wymiana pełnego uzwojenia lub większej liczby pełnych uzwojeń.

Od 1 lipca 2021 r. regulacja wprowadza nowe wymogi dotyczące strat obciążeniowych, strat stanu jałowego oraz maksymalnej sprawności dla suchych oraz olejowych transformatorów elektroenergetycznych.

Rozporządzenie Komisji (UE) 2019/1782 z dnia 1 października 2019 r. ustanawiające wymogi dotyczące ekoprojektu dla zasilaczy zewnętrznych na podstawie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE oraz uchylające rozporządzenie Komisji (WE) nr 278/2009, Dz. UE nr L 272 z dn. 25.10.2019.

2020-03-10

Kontakt z redakcją

Zapisz się do newslettera

© 2020 InfoMarket