Użytkownik

Zaloguj

Zarejestruj

Sekcje

ELEKTRYKA

Narzędzia i przyrządy dla elektryków

Narzędzia i przyrządy

Praca z instalacjami elektrycznymi wymaga narzędzi zapewniających bezpieczeństwo. Do najczęściej wykonywanych prac należą: cięcie przewodów, ściąganie izolacji, zaciskanie konektorów, wkręcanie wkrętów i pomiary wielkości elektrycznych.

Produkowane są dwa rodzaje narzędzi do prac elektrycznych – pod napięciem i bez niego.

Narzędzia izolowane do pracy pod napięciem

Tylko wykwalifikowany elektryk może pracować na urządzeniach znajdujących się pod napięciem. Narzędzia do tego przeznaczone są specjalnie zaprojektowane, a materiały izolacyjne je pokrywające są wykonane z tworzywa barwionego na czerwony lub czerwono-żółty kolor i spełniającego wymagania dla materiału izolacyjnego. Są to różnego rodzaju obcinaki, szczypce, wkrętaki, płaskie klucze. Trzony wkrętaków są pokrywane tworzywem izolującym, jedynie odsłonięty jest fragment 15- lub 18-milimetrowej końcówki narzędzia.

  • Normy i certyfikaty GS, VDE

Oznakowanie „GS” informuje, jak sprawdzono narzędzie pod względem bezpieczeństwa pracy. Jest znakiem zdefiniowanym przez przepisy prawne dotyczące technicznego wyposażenia miejsca pracy oraz produktów konsumenckich. Ponieważ większość certyfikatów związanych z narzędziami dla elektryków pochodzi z Niemiec, GS to skrót od „Geprüfte Sicherheit”, czyli po polsku „sprawdzone bezpieczeństwo”. Może być umieszczony na narzędziach wyłącznie w formie wyznaczonej przez organizację przeprowadzającą certyfi- kację, np. TÜV Rheinland. Jest to pomocne przy świadomym wyborze bezpiecznych i niezawodnych narzędzi dla elektryków, które nie zawierają substancji szkodliwych.

Popularny jest też niemiecki certyfikat VDE – Verband der Elektrotechnik, stowarzyszenia technicznego, które zrzesza ponad 35 tys. członków i swoją renomą potwierdza znakomitą jakość narzędzi dla profesjonalistów. Instytut Kontroli Zrzeszenia Elektryków Niemieckich ma zagwarantować zarówno dotrzymanie norm dotyczących narzędzi, jak i wymogów bezpieczeństwa zgodnie z wieloma unijnymi rozporządzeniami.

Narzędzia oznakowane podwójnym trójkątem są dodatkowo sprawdzane i każde z nich wytrzymuje napięcie 1000 V (napięcie zmienne), zgodnie z normą EN 60900, zwaną inaczej normą IEC 60900:2004. Wszystkie narzędzia kontrolowane według tej normy muszą być wyraźnie oznaczone.

Wymagane są takie informacje jak nazwa producenta, model i typ narzędzia, rok produkcji, znak podwójnego trójkąta i dodatkowo napis „1000 V”.

  • Testy narzędzi elektryczne i mechaniczne

Do prac pod napięciem do 1000 V prądu zmiennego i 1500 V prądu stałego stosuje się narzędzia specjalnie zabezpieczone, spełniające normy bezpieczeństwa. Każde narzędzie w procesie produkcyjnym jest testowane. W teście elektrycznym po 24-godzinnym zanurzeniu i wysuszeniu sprawdza się pod napięciem 10 kV przez 3 minuty prąd upływu między metalem i nasadką. Prąd musi być mniejszy niż ustalona granica. Test penetracji polega na ogrzewaniu i chłodzeniu narzędzia oraz próbie przebicia elektrycznego przy napięciu 5 kV przez 3 minuty. Test przylegania materiału izolacyjnego na rękojeści daje gwarancję, że po 168 godzinach przechowywania narzędzia w temperaturze 70 °C i przy obciążeniu 50 kg rękojeść nie ulegnie rozłączeniu z narzędziem. Testem na wysoką temperaturę, polegającym na działaniu płomienia na izolację, sprawdza się palność materiału izolacyjnego. Testem udarowym bada się, czy po przechowywaniu narzędzia w temperaturze 25 °C nie będzie pęknięć w nasadce. Każde narzędzie jest oznakowane wartością dopuszczalnego napięcia i datą produkcji.

UWAGA! Stosowany przez niektórych producentów trójkolorowy (trzy warstwy) system ostrzegawczy informuje o zmianach właściwości narzędzia. Kolor pomarańczowy lub czerwony zapewnia o ochronie maksymalnej, pojawienie się warstwy zielonej informuje o konieczności zmiany narzędzia, a żółta nakazuje przerwanie jego użytkowania.

Narzędzia izolowane do pracy pod napięciem2

Profesjonalny wykrywacz przewodów i profili YATO YT- 73131 pozwala na wykrywanie w ścianach przewodów pod napięciem, metali ferromagnetycznych, metali nieżelaznych i drewnianych elementów.

Narzędzia izolowane do pracy pod napięciem3

Bezstykowy detektor napięcia Trotec BE16 z optycznym i akustycznym alarmem w pobliżu napięcia. Zakres pomiarowy 5 V – 1000 V AC / 50 Hz – 400 Hz.

Narzędzia izolowane do pracy pod napięciem4

Amperomierz cęgowy Trotec BE38 umożliwia bezkontaktowe pomiary prądu w działających instalacjach na zasadzie indukcji, bez potrzeby przerywania obwodu.

Narzędzia do pomiarów wielkości elektrycznych

W pracach elektrycznych przydatne są mierniki wielofunkcyjne, próbniki do wykrywania napięcia w instalacji i wykrywacze kabli w ścianach.

  • Profesjonalne mierniki wielkości elektrycznych

Przeznaczone są do profesjonalnych pomiarów napięcia prądu, pomiarów izolacji, rezystancji, fazy itp. Mierniki wielofunkcyjne najnowszej generacji pozwalają na wykonanie wszystkich pomiarów w instalacji elektrycznej zgodnie z normą PN-EN 61557. Umożliwiają zmierzenie impedancji pętli zwarcia, parametrów wyłączników RCD, rezystancji izolacji, rezystancji uziemienia, ciągłości połączeń ochronnych i wyrównawczych. Mierniki profesjonalne wyróżniają rozbudowane funkcje pomiaru uziemień, możliwość pomiaru natężenia oświetlenia, rejestracja i analiza parametrów sieci. Dla elektryków ważne jest, w którym miejscu instalacji przyrząd może być bezpiecznie użytkowany. Klasyfikacja CAT (kategoria) przyrządu definiuje, w którym miejscu instalacji może on być bezpiecznie użytkowany. Informacja ta jest zazwyczaj umieszczana na przyrządzie między zaciskami pomiarowymi i jest oznaczona jako CAT II, CAT III lub CAT IV. CAT I nie jest już w zasadzie używana, ponieważ nie znajduje praktycznego zastosowania. Kategoria CAT definiuje poziom przepięć, dla jakich przyrząd został skonstruowany, aby nie uległ uszkodzeniu. Przepięcia zmieniają się co do amplitudy i czasu trwania w zależności od ich źródła. Przepięcia wytwarzane w sieciach o dużej energii są bardziej niebezpieczne niż przepięcie na odseparowanym kablu, ponieważ mogą być dostarczane większe prądy w wypadku wystąpienia stanów nieustalonych. Przepięcia mogą mieć amplitudę kilku kV, ale ich czas trwania jest zazwyczaj bardzo krótki, może wynosić tylko 50 mikrosekund. Przepięcie samo z siebie powoduje niewielkie uszkodzenia. Jednakże gdy wystąpi ma szczycie amplitudy sinusoidy napięcia sieciowego, może zainicjować łuk (zwarcie obwodu), który trwa aż do końca okresu. W wypadku systemu CAT IV prąd zwarcia może przekraczać 1000 A. Generuje to setki kilowatów energii cieplnej w małej przestrzeni w ciągu kilku milisekund, powodując wybuch, możliwość spowodowania oparzeń, pożaru lub eksplozji. Przyrządy przeznaczone dla danej kategorii mają wystarczające odległości między krytycznymi podzespołami w celu zapobiegnięcia powstaniu łuku od elementu inicjującego przebicia pochodzące z przepięcia.

  • Próbniki napięcia

Wkrętakowe próbniki napięcia to proste narzędzia do pomiaru napięcia w gniazdku, na przewodach i urządzeniach elektrycznych. Napięcie pokazywane jest przez zapalenie się neonówki lub LED w górnej części wkrętaka lub przy bardziej zaawansowanych konstrukcjach – na wyświetlaczu LCD, a sam próbnik bardziej przypomina nowoczesne termometry niż klasyczny śrubokręt. Wynik pomiaru pokazywany jest po bezpośrednim dotknięciu przewodu lub – w wypadku niektórych modeli – w niewielkiej odległości od źródła napięcia.

  • Wykrywacze przewodów

W pracach elektrycznych pomocne są przyrządy ułatwiające wyszukiwanie przewodów elektrycznych i profili metalowych w ścianach. W zależności od typu urządzenia można nimi penetrować przestrzeń na różnych głębokościach i w różnych materiałach, z jakich wykonane są ściany. Odczytu wyniku pomiaru dokonuje się za pomocą diod lub na ekranie LCD.

Narzędzia do pomiarów wielkości elektrycznych2

Proline 1000V – 6 szt. (10510) – zestaw wkrętaków elektrotechnicznych ze wskaźnikiem napięcia 200–250 V.

Narzędzia do pomiarów wielkości elektrycznych3

Precyzyjne wkrętaki Wera Kraftform Micro z końcówką Black Point i miękkimi wkładkami gumowymi do przenoszenia dużych momentów obrotowych wkrętaka z gniazda wkrętu.

Narzędzia do pomiarów wielkości elektrycznych4

Narzędzia mechaniczne wkrętaki

Wkrętaki to bardzo popularne narzędzie w pracach elektrycznych. Te najmniejsze są stosowane do prac montażowych w elektronice i mechanice. Wielkości wkrętaków są dobierane do wielkości łba wkrętu i momentu, jaki są w stanie wytworzyć do wkręcenia lub wykręcenia wkrętu. Użyte materiały decydują o jego trwałości. Wkrętak składa się z rękojeści i trzonu zakończonego grotem.

UWAGA! Przy doborze wkrętaka trzeba zwrócić uwagę na rodzaj stali, konstrukcję grota i rękojeści.

W profesjonalnych wkrętakach stosuje się wysokogatunkową stal, aby osiągnąć dużą trwałość narzędzia i przenoszenie dużych momentów, trzon jest wykonywany ze stali stopowej chromowo- -wanadowo-molibdenowej, całościowo hartowany do twardości powyżej 50 HRC.

Trzon wkrętaków ma kształt okrągły lub sześciokątny, zazwyczaj jest niklowany lub chromowany, rzadziej czerniony. Grot może być czerniony (oksydowany), niklowany lub chromowany i pokryty różnymi powłokami: nasypem diamentowym, wolframowo-karbidowym lub nacinany laserowo. Pokrycia i obróbka laserowa zwiększają powierzchnię tarcia narzędzia z gniazdem wkrętu i redukują tzw. efekt wyślizgiwania się (come- -out). Kształt grota stanowi o nazwie wkrętaka i jego przeznaczeniu. Najczęściej stosowane są groty do śrub z rowkiem, typu Phillips, Torx, Pozidriv, sześciokątnych.

Należy zwrócić uwagę na ukształtowanie rękojeści. W profesjonalnych rozwiązaniach cylindryczny kształt rękojeści o mniejszej średnicy umożliwia łatwe i szybkie dokręcanie oraz odkręcanie śrub. Dobrana długość rękojeści zapewnia właściwe ułożenie palców do szybkiego i precyzyjnego obracania wkrętakiem.

UWAGA! Grot wkrętaka może mieć końcówkę magnetyczną, przytrzymującą wkręt, co ułatwia jego wkręcanie.

Narzędzia mechaniczne wkrętaki2

Zestaw tulejek kablowych w pudełku marki Knipex z praktycznym dozownikiem z obrotową pokrywką i otworem do pojedynczego wyjmowania tulejek z możliwością piętrowego układania pudełek.

Szczypce do cięcia, gięcia i trzymania

W pracach z przewodami przydatne będą szczypce do ich cięcia, gięcia czy przytrzymywania. Szczypce składają się z głowicy ze szczękami i krawędziami tnącymi oraz rękojeści, między którymi znajduje się sprężyna zwrotna. Kształt głowicy, krawędzi tnących i sposób połączenia szczęk decydują o rodzaju prac, jakie można nimi wykonywać. Elektrykom i elektronikom najczęściej są potrzebne szczypce tnące z głowicami owalnymi, ostrołukowymi, wydłużonymi. Kształt ostrzy może zapewniać cięcie czołowe, kątowe, skośne i środkowe.

Szczęki szczypiec mogą być łączone ze sobą nakładkowo, z podcięciem lub być wsuwane. Do połączeń szczęk są stosowane wkręty lub nity. Precyzyjny mechanizm połączenia szczęk minimalizuje tarcie i decyduje o dokładności ustawienia ostrzy względem siebie.

UWAGA! Od proporcji między wymiarami głowicy a długością rękojeści zależy wielkość momentu tnącego.

Dzięki sprężynie można szczypce łatwo utrzymać w dłoni. Stosowane są różne sprężyny: śrubowe, płaskie i wymienne. Zastosowany materiał, rodzaj obróbki cieplnej, dokładność wykonania krawędzi tnących i ich zbieżność decydują o łatwości i precyzji oraz liczbie cykli cięcia. Narzędzia mogą być polerowane, czernione, chromowane, aby zabezpieczyć je przed korozją. Wszystkie te czynniki wpływają na cenę narzędzia. Im większa jest przewidywana liczba możliwych do wykonania cykli cięcia, tym narzędzie jest droższe. Dużą ofertę stanowią też szczypce do przytrzymywania podzespołów i przewodów w trudno dostępnych miejscach. Ich szczęki mają wydłużony, wąski kształt, są płaskie, półokrągłe (tzw. telefoniczne) lub okrągłe.

Rodzaj użytej stali i jej obróbka cieplna decydują o trwałości narzędzia. Do produkcji narzędzi popularnych są stosowane zwykłe stale narzędziowe, lepsze mają składniki stopowe z dodatkiem magnezu, wanadu, chromu lub wolframu, wpływające na trwałość ostrzy. W najlepszych szczypcach szczęki są wykonywane metodą kucia, hartowane w oleju, co zapewnia ciągłość struktury wewnętrznej i dużą wytrzymałość. Sterowany numerycznie proces szlifowania krawędzi zapewnia dużą dokładność i powtarzalność krawędzi tnących. Niektórzy producenci podają w katalogach wartości współczynnika twardości, rodzaj stali i dane dotyczące obróbki cieplnej. Podawane jest także, jakie materiały można ciąć i ich średnice (np. przewody).

Narzędzia używane przez elektroników i elektryków służą najczęściej do cięcia przewodów miedzianych (Cu), miedziano-niklowych (CuNi), ze stali miękkiej (30 HRC) i twardej (50 HRC) oraz tworzyw, np. włókien kevlarowych, światłowodów. Szczypce o twardości 53–56 HRC są zalecane do cięcia drutów miękkich (Cu, Cu-Ni) i o średniej twardości, a o twardości 60–64 HRC do materiałów twardych oraz bardzo twardych (drut fortepianowy, tzw. piano).

W tej kategorii w szczególności należy zwrócić uwagę na tak zwane obcinaki zapadkowe, które wyposażone są w grzechotkę, umożliwiającą cięcie przewodów o znacznych średnicach, nawet do 100 mm.

Dodatkowo bardzo ważne jest, aby narzędzie nie ściskało, a precyzyjnie cięło kabel bez uszkadzania jego struktury. Do cięcia przewodów splatanych o niewielkich średnicach lub z cienkiego drutu mogą służyć nożyce. Niektóre z tych narzędzi mają uchwyt do mocowania, który pozwala przypiąć je do pasa narzędziowego i zabezpiecza przed spadnięciem podczas prac na wysokości. Dodatkowo część z nich ma w rękojeści wycięcia, które pozwalają zaciskać końcówki kabli.

Szczypce do cięcia, gięcia i trzymania2

Nożyce do cięcia przewodów Proline 28360.

Szczypce do cięcia, gięcia i trzymania3

Szczypce ESD dla elektroników Knipex 35 12 115 ESD do chwytania, trzymania i zaginania z rękojeściami rozpraszającymi ładunki elektryczne.

Szczypce do ściągania izolacji

Najprostsze szczypce do ściągania izolacji mają śrubę regulacyjną średnicy drutu od 0,5 do 10 mm. Automatyczne szczypce dopasowują się do średnicy przewodu, nie uszkadzając go. Stosowane są do przewodów jednożyłowych lub wielożyłowych o średnicy od 0,008 do 10 mm. Siła cięcia może być dostosowana do cięcia twardych izolacji, a obcinak tnie druty miedziane i aluminiowe. Niektórymi modelami szczypiec wykonuje się cztery czynności: przytrzymuje, ściąga izolacje, tnie i zaciska końcówki.

Noże do kabli

Noże w szczególności przeznaczone są do ściągania izolacji ze wszystkich dostępnych w handlu kabli o przekroju okrągłym. Podawane są całkowita długość narzędzia oraz długość ostrza. Kołnierz zabezpieczający przed ześlizgiwaniem się ręki oraz antypoślizgowy, ergonomiczny uchwyt, dopasowany do kształtu dłoni, wyróżniają profesjonalne narzędzia. Najlepsze mają rękojeść dwukomponentową izolowaną według norm VDE (norma izolacji IEC 60900, DIN EN609000). Ostrza wykonywane są ze specjalnej narzędziowej stali hartowanej olejowo lub stali chirurgicznej. Mogą być wymienne, a ich grzbiet jest izolowany tworzywem sztucznym, zapewniającym ochronę przed zwarciem.

Szczypce do zaciskania konektorów

Produkowane są zaciskacze do różnych rodzajów konektorów. Mogą być sprzedawane w zestawach z asortymentem konektorów dla elektryków samochodowych, do elektrycznego sprzętu domowego lub elektrotechniki ogólnej.

Szczypce do zaciskania konektorów2

Szczypce do precyzyjnych prac montażowych, np. w elektronice i mechanice precyzyjnej, Knipex 35 11 115 z polerowaną główką i rękojeściami z nasadkami z tworzywa sztucznego.

Ergonomia - komfort pracy

Kształt rękojeści i jej pokrycie mają duże znaczenie dla komfortu pracy przy wielokrotnym wykonywaniu tej samej czynności. Ciągły nacisk rękojeści na dłoń może być przyczyną zmęczenia, a nawet uszkodzenia nerwu środkowego dłoni. Producenci szczypiec stosują różne pokrycia rękojeści zmniejszające te niekorzystne zjawiska. W najtańszych są stosowane pokrycia z tworzywa PCW, do najlepszych opracowano specjalny kształt rękojeści i materiały je pokrywające, uwzględniając rodzaj prac. Rękojeści najlepszych narzędzi są tak ukształtowane, aby kciuk i palce ułożyły się w prawidłowej pozycji na rękojeści. Pokrycie rękojeści gąbczastym tworzywem dodatkowo zwiększa powierzchnię styku dłoni z rękojeścią, zmniejszając nacisk jednostkowy. Odpowiednia konstrukcja szczypiec może zmniejszyć wysiłek dłoni o 20 proc. Pokrycie rękojeści może być jednolite lub składać się z dwóch materiałów antypoślizgowych, stykających się z palcami i dłonią.

Automatyczne szczypce do usuwania izolacji

W pracach z kablami jednożyłowymi i wielożyłowymi o średnicach od 4,4 do 7,5 mm pomocne będą samonastawne szczypce Knipex 12 74 180 SB. Korpus narzędzia jest wykonany z tworzywa sztucznego wzmocnionego włóknem szklanym, a izolacja jest odporna na działanie olejów oraz nie zawiera halogenów. Wymienny nóż wykonano ze specjalnej narzędziowej stali, hartowanej olejowo. Długość ściąganej izolacji jest regulowana 15, 18 20 mm. Samonastawne Szczypce są przeznaczone do giętkich przewodów TPE-U, materiałów izolacyjnych PUR i PCW, przewodów w izolacji gumowej np. H05 itp.

Automatyczne szczypce
Automatyczne szczypce do usuwania izolacji2
Automatyczne szczypce do usuwania izolacji3

Wskaźnik elektryczny YATO YT-28630

Dla fachowców obsługujących instalacje elektryczne, jak i do użytku domowego będzie pomocny wskaźnik elektryczny YT-28630. Test wykonywany jest kontaktowo lub indukcyjnie, czyli przy zbliżeniu próbnika do badanej instalacji. Podświetlany ekran LCD wyświetla wyniki pomiaru w zakresach do 12, 36, 55, 110 i 220 V, jest dodatkowa sygnalizacja diodą LED. Płaski grot o szerokości 2,9 mm umożliwia precyzyjne dotarcie do niewielkich elementów. Wskaźnik jest przeznaczony jest do pomiaru: napięcia przemiennego w zakresie 12-250 V i częstotliwości 50-500 Hz, sprawdzania ciągłości przewodów i uziemienia. Zasilanie: baterie 3 x LR4.

Wskaźnik elektryczny
Wskaźnik elektryczny
2019-01-11

Kontakt z redakcją

Zapisz się do newslettera

© 2019 InfoMarket